Interview: 'De tijd van de alwetende leider is voorbij'

De context waarin leiders opereren verandert razendsnel. Van AI tot generatieverschillen en continue reorganisaties: de voorspelbaarheid is verdwenen. Wat betekent dat voor de manier waarop leiders hun rol invullen? Lennart Heil, Directeur Insights Nederland and interim territory lead EMEA deed onlangs een interview met Het Financieele Dagblad. 

Leiderschap is volgens Lennart fundamenteel veranderd. Waar richting vroeger voortkwam uit kennis en ervaring, draait het vandaag om het vermogen om continu te schakelen. “Het is echt verschoven van sturen op voorspelbaarheid naar navigeren in voortdurende onzekerheid en complexiteit. De wereld verandert sneller en je moet als leider veel vaker heen en 
weer tussen wat er nú gebeurt en wat er morgen nodig is.”

Die beweging maakt het vrijwel onmogelijk om vast te houden aan klassieke planningen. “Je kunt niet meer tegen je organisatie zeggen: dit is het plan en zo gaan we het doen. Je moet veel vaker terug de organisatie in om input op te halen.  Anders ben je simpelweg niet meer up-to-date.”

Schakelen

Dat vraagt vooral iets van de leider zelf: inzicht in eigen gedrag. Waar veel leiders nog steeds sturen op inhoud en resultaat, ligt de echte uitdaging ergens anders. “Het succes van een leider is veel meer afhankelijk geworden van samenwerking, eigenaarschap en vertrouwen in teams. Als je alleen op resultaat stuurt en pas aan het eind van de maand kijkt wat er gebeurd is, dan ben je te laat.”

“Veel leiders sturen op intentie, op wat ze willen bereiken. Maar teams reageren op gedrag, op wat ze daadwerkelijk ervaren. 
Dat verschil tussen intentie en impact is waar leiderschap vandaag wordt gewonnen of verloren. Daar komt bij dat mensen in organisaties zelf ook veranderen. Ze hebben meer informatie, ontwikkelen zich sneller en zijn minder afhankelijk van één persoon aan de top. De leider is niet meer de alwetende. Als je denkt dat jij alle antwoorden hebt, ga je het gewoon niet bijhouden. Dat is onmogelijk.”

Zelfbewustzijn

De sleutel ligt volgens Heil bij zelfbewustzijn. “Je moet als leider goed van jezelf doorhebben hoe je reageert op situaties. Om vervolgens te kunnen bepalen: is dit de juiste reactie of vraagt deze situatie iets anders van mij? Dat betekent dat leiders niet langer kunnen 
vertrouwen op één vaste stijl. Ze moeten kunnen schakelen tussen verschillende manieren van leidinggeven. Het ideale is dat je meerdere stijlen beheerst, maar dat begint bij bewustzijn. Als jij je eigen voorkeursstijl niet herkent, kun je ook niet bewust kiezen om iets anders te doen en mis je aansluiting.”

Insights ondersteunt organisaties juist op dat vlak met programma’s en tools die leiders helpen hun voorkeursgedrag en impact als leider beter te begrijpen, zodat ze vervolgens extra leiderschapsstijlen ontwikkelen. Dat is een leerproces met vallen en opstaan. Precies daar gaat het vaak mis. “We zijn opgegroeid met het idee dat je het juiste antwoord moet hebben. Dat zit diep in onze harddisk. Dus 
toegeven dat je ernaast zit, voelt als een onvoldoende.”

 Je doel moet niet zijn om het altijd juist te hebben, maar om te blijven leren. 

Toch ligt daar juist de doorbraak. Leiders die durven toegeven dat ze zich ook aan het ontwikkelen zijn en feedback vragen, 
creëren ruimte. “Je doel moet niet zijn om het altijd juist te hebben, maar om altijd te leren en daarin een rolmodel te zijn. Als jij 
leert, gaan anderen met je mee.”  Insights heeft hiervoor een oplossing met acht leiderschapsstijlen die elke leider kan leren gebruiken. 

In de praktijk betekent dat soms dat je plannen moet loslaten. Heil herinnert zich een medewerkersbijeenkomst die al na tien minuten ontspoorde. “Eén opmerking uit het team en de hele groep ging daarop in. Toen hebben we gezegd: ‘Dit werkt niet. Boek dicht, pauze, we gaan het anders doen.’ In plaats van vast te houden aan het plan, hebben we de energie gebruikt om samen iets nieuws te bouwen. Dat is ook leiderschap. Je hebt een intentie, maar de impact is anders. Dan moet je durven schakelen en meegaan in wat er gebeurt.”

Daarmee raakt hij aan een cruciaal onderscheid: intentie versus impact. “Je kunt de beste intenties hebben, maar dat betekent niet dat je de juiste impact hebt. Leiders moeten continu leren kijken: wat gebeurt er echt in de groep, en wat vraagt dat van mij nu?”

Luisteren en feedback

Die bijsturing begint bij luisteren. Niet alleen naar wat mensen zeggen, maar ook naar signalen. “Je moet echt kunnen kijken, luisteren en voelen. Als je niet alles zelf oppikt, moet je mensen om je heen hebben die je helpen die signalen te zien.”

Daar hoort een cultuur bij waarin feedback normaal is. “Als je geen feedback krijgt, mis je wat er speelt. Dan stuur je eigenlijk in het donker. Voor leiders die morgen effectiever willen zijn, zit de grootste stap niet in een nieuwe strategie, maar in zichzelf. Ga echt in de spiegel 
kijken. En als je dat lastig vindt, vraag hulp. Dat is heel normaal. Een coach kan je enorm helpen om stappen te maken.”

Leiderschap draait volgens Heil uiteindelijk niet om controle, maar om ontwikkeling. “Je moet je eigen paradigma durven loslaten en met zo min mogelijk filters kijken naar wat er gebeurt. Pas dan begrijp je echt wat de situatie is, wat de mensen nodig hebben en waar de kansen liggen. En daar begint goed leiderschap.”

Ontdek het programma Zelfbewust Leiderschap en ervaar hoe meer zelfinzicht kan bijdragen aan sterkere, effectievere leiders binnen jouw organisatie.